De wet overtreden, dat doen we bijna allemaal. We staan er vaak niet eens bij stil. En die enkele keer dat we dat wel doen weten we het weer goed te praten. Vooral als we door de douane lopen.

Het gaat om de aanschaf en het dragen van namaakartikelen. Want de namaakmarkt is een soort walhalla voor de fashionista van tegenwoordig. Vooral als je geen €1000,- over hebt voor een echte Balenciaga tas. En wie besteedt er nou een paar maandsalarissen aan de Birkin tas van Hermès? Vooral als je die op elke willekeurige markt in Italië kunt krijgen voor minder dan €100,-. Want laten we eerlijk zijn, trends komen en gaan, en voordat je het weet loop je weer voor gek met je nieuwe peperdure Fendi creatie omdat ie inmiddels 'so last season' is geworden. Nep is hip, betaalbaar en toegankelijk voor de gemiddelde burger die toch het gevoel wil bij de 'beautiful people' te kunnen horen.

Voor de ontwerpers van de originelen is de namaakmarkt echter niet iets om vrolijk van te worden. Hun creaties zijn niet langer exclusief, maar kunnen op de hoek van iedere straat in New York en Milaan verkregen worden. Cliënten die met de originelen lopen moeten toezien hoe ineens iedereen met een knock-off loopt te pronken. En dit is natuurlijk slecht voor de zaken. Want hoe kun je zulke hoge prijzen vragen als hetzelfde product van bijna gelijkwaardige kwaliteit elders voor een fractie van de prijs wordt verkocht? Couture en merkkleding dreigen op deze manier hun cachet te verliezen.

Er zijn natuurlijk maatregelen getroffen om de situatie in de hand te houden. Zo is de Nederlandse douane sinds juni 2002 strenger geworden in het toezicht op invoer van namaakartikelen. Door merkenbescherming is het verboden nepartikelen te importeren. Bij overtredingen kunnen boetes oplopen tot € 45.000. Het namaken van merken kan leiden tot een gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en geldboetes van €130 tot €10.000. Voor de parallelimport bestaat binnen de EU een aparte wetgeving. Zo wordt het alleen toegestaan indien het merkproduct door de merkhouder zelf binnen de EU op de markt wordt gebracht.

Merkenbescherming voor modeontwerpen werkt helaas niet optimaal. De wetgeving is inmiddels wel enigszins aangepast om de ontwerpers in staat te stellen hun ideeën beter te beschermen, maar de huidige wetgeving sluit de productie en verkoop van nepartikelen niet uit. Vorig jaar is een gezamelijk merkenregistratie systeem in werking gesteld bij de 'Office for Harmonisation in the Internal Market' (OHIM) in Alicante. Zodra een registratie daar wordt geaccepteerd is deze in alle lidstaten van de EU van kracht.

Het probleem met een modeontwerp als ideeëngoed is dat het zijn artistieke waarde verliest zodra het massaal geproduceerd wordt, en daardoor ook de automatische auteursrecht die met een unieke artistieke creatie verbonden is. Daarom is registratie van een ontwerp van uitermate groot belang om enigzins vat te krijgen op de namaakhandel. De ontwerper van het origineel is dan in staat de kopie van de markt te laten verwijderen of een honorarium te eisen.

Voor het ontwerp van een stof gelden andere regels. Gezien het hier een twee-dimensionaal goed betreft, geldt dat de stof herkenbaar en gemakkelijk te onderscheiden moet zijn. Denk hierbij aan het bloemetjes ontwerp van de Murakami tassen van Louis Vuitton of aan de Burberry ruiten. Voor twee-dimensionale ontwerpen kan auteursrecht aangevraagd worden, of eventueel geregistreerd ontwerpbescherming.

Ondanks de bovengenoemde maatregelen blijven ontwerpers worstelen met het fenomeen van de copycat. Zo klaagde Didier Grumbach, de voorzitter van het Franse overkoepelende orgaan voor de haute couture, La Chambre Syndicale, onlangs dat copycats de haute couture dreigden onderuit te halen. Winkelketens als TopShop en Zara onthullen hun nieuwe collecties nog voordat het laatste model van de couturecatwalk is afgestapt, en natuurlijk zijn de Prada en Gucci ontwerpen zo terug te herkennen in de creaties van de dichtsbijzijnde H&M. Het probleem met haute couture is natuurlijk dat de creaties maanden voordat ze in de winkels verschijnen onthuld worden. Tijd zat voor de namaakhandel om de ideeën over te nemen.

Maar de ontwerpers komen met een nieuw offensief, wellicht geïnspireerd door de gedachte 'If you can't beat 'em, join 'em '. Zo heeft Karl Lagerfeld voor H&M, in beperkte oplage, een collectie betaalbare kleding ontworpen. De Amerikaan Isaac Mizrahi ontwerpt al enige tijd spotgoedkope doch stijlvolle kleding voor het Amerikaanse warenhuis Target. Andere ontwerpers zoals Michael Kors en Oscar de la Renta komen met betaalbare variaties op hun couturecollecties op de proppen. Deze ontwerpers begrijpen dat ze commercieel ingesteld moeten zijn om de modeindustrie nieuw leven in te kunnen blazen en hun eigen zaak te kunnen redden. En ze zien in dat het midden-segment van de bevolking een uitermate belangrijke markt voor hen is. Dit segment bestaat namelijk uit de 'Sex and The City' verslaafde, Vogue-lezende vrouwen die een moord zouden doen voor een paar Manolo Blahniks maar zich dankbaar wenden tot de betaalbare versies in Zara als alternatief. Als ze zich maar kunnen vereenzelvigen met de trendy sterren van tegenwoordig. En daar hebben deze vrouwen genoeg geld voor over.